گياه پنيرك‏

نام‏هاى ديگر:

پين‏ديره- نان كلاغ- گل خير- خيرو- خبيز- خبّازى- حباجى- ملوخيا- خطمى- خطمى كوچك- خطمى معطر- خطمى مشك‏بوMallow -Mauve -Framageon

مشخصات:

گياهى است از خانواده‏Malvaceae ، داراى دو نوع، (نوع كبير و صغير).

خبازى يا پنيرك از تيره پنيرك- هاست و «گياهان تيره پنيرك از نظر شكل ظاهرى، تفاوت كلى با يكديگر دارند مانند آنكه در بين آنها به تفاوت نمونه‏ هاى علفى … درختچه … و درختان عظيم يافت مى‏شود» (زرگرى، ج 1، 228). 

اين تفاوت كلى كه دكتر زرگرى به آن اشاره مى‏كند در متون مفردات طبى به چشم مى‏خورد. 

تعريف خبازى در ترجمه صيدنه چنين است: نوعى است از انواع تره‏ ها … ملوكيه را گويند و او نوعى است از انواع خيرى و خبازى دو نوع است دشتى و بستانى. 

دشتى را خبازى گويند و بستانى را ملوخيا گويند و دشتى از بستانى لطيف‏تر باشد

خبازى پنيرك: 

پنيرك از جنس ملوخيا است 

مى ‏گويند پنيرك ملوخياى بيابانى و ملوخيا پنيرك كاشتنى است.

 نوع ديگرى از پنيرك هست كه آن را ملوخياى جادوان مى‏گويند و آن همان گياه خطمى است. بعيد نيست كه بقلة اليهود هم از تيره پنيركها باشد و سرخرنگ است. پنيرك بيابانى لطيف و تر و خشك است.

پنيرك كاشتنى كه زياد از حد آبكى است از قوتش كاسته است. 

 پنيرك كاشتنى گرم و خشك است. كسى كه اين را گفته پولس نام دارد و گمانم مقصودش بقلة اليهود بوده كه آن را ملوخيا مى‏گويند نرم كننده است 

 مى‏گويند از سرمك لطيف‏تر و از سلق غليظتر است. 

پنيرك بيابانى از كاشتنى لطيف‏تر است و مى‏گويند كه پنيرك كاشتنى گرمى‏ بخش است و چون مرطوب و لزج است زود سرازير مى‏ شود

 1- نوع كبير: 

گياهى است علفى پايا و يا دوساله با ساقه راست و استوانه‏اى بلندى آن 80- 40 سانتيمتر. 

برگهاى آن متناوب با دمبرگ بلند و با بريدگى عميق كه برگ را به 7- 5 قسمت تقسيم مى‏ كند. 

گلهاى آن درشت است كه در ماههاى ارديبهشت تا تير به رنگ قرمز مايل به بنفش ظاهر مى‏شود. 

ريشه آن عمودى كمى ضخيم و گوشت‏دار و سفيدرنگ و آبدار و ساقه آن پوشيده از كرك است. 

تخمدان آزاد مدوّر و داراى خانه‏ هاى متعدد و ميوه آن كپسول گرد و مدوّر است كه در خانه‏ هاى متعدد و مشخص آن در هر خانه يك دانه قرار دارد. واريته‏اى از آن در ايران مى‏رويد.

 در نواحى البرز، كرج، كن، بيلغان و آذربايجان نزديك تبريز و در خوى در قراچال و كوههاى گرد، 

در اراك در خراسان در كوپه ‏داغ، قوچان و بين تربت‏ حيدريه و اسدآباد مشهد و

 در جنوب در شيراز، كرمان و بلوچستان ديده شده است.

2 – نوع صغير: 

برگ و گل در تمام قسمتها كوچكتر از نوع كبير است. 

بلندى آن در حدود يك وجب و حد اكثر تا نيم متر مى‏رسد. 

برگهاى آن گرد و گلهاى آن سفيد با رگه‏ هاى قرمز يا قرمز شرابى‏ است.

 اين گياه نيز در غلب مناطق ايران مى‏ رويد:

 از جمله در دامنه‏ هاى البرز، اطراف تهران، هفت‏ حوض، در مناطق شمال ايران،

 اطراف گيلان، آستارا و آذربايجان و دليجان و نزديك تبريز و خوى، 

مناطق مركزى ايران در اصفهان، سمنان، اراك منطقه خراسان 

در قوچان، كوپه ‏داغ و مناطق جنوب جزيره قشم، بندرعباس، كرمان و بلوچستان به ‏طور خودرو ديده مى‏ شود. 

طبيعت آن:

كمى سرد و تر است و عده ‏اى آن را معتدل مى دانند

خواص درمانى:

1-سى گرم از آن گياه را در يك ليتر آب جوش دم كنيد و آب صاف‏ كرده آن را به مرور بنوشيد. اعتدال‏ دهنده و ملين و نرم ‏كننده و خشك‏ كننده و تب ‏بر است،

 اخلاط غليظ را رقيق و اخلاط خيلى رقيق را معتدل می ‏نمايد، 

خشونت صدا كه ناشى از حرارت و خشكى باشد را مداوا می ‏كند،

 انسداد مجارى كبد را باز می ‏كند،

 موجب ازدياد ترشح ادرار و شير می ‏شود، 

براى درمان يرقان و زخم معده و شكم روش و سوزش مجراى ادرار مفيد است،

 در موارد ناراحتی ‏هاى غشاهاى مخاطى مجارى ريه و مجارى مثانه و ادرارى تجويز می ‏شود.

2- اين گياه به شكل ضماد در استعمال خارجى براى رفع التهابهاى پوست مصرف می ‏شود

برگ پنيرك بيابانى با زيتون و آب‏پز پنيرك بيابانى داروى سوختگى است كه بر سوخته مالند

 پنيرك را با نمك بجوند و بر زخم ناصور نهند نافع است

 بويژه اگر ناصور كوچك باشد  از چشم بر آيد گل پنيرك و شاس را ضماد كنند و بر روى قرحه بگذارند بسيار مفيد است. 

پنيرك را بجوند در علاج زخم دهان خوب است.

جوشانده برگ و گل پنيرك هر دو سينه را نرم و شير را زياد كند

 سرفه ناشى از گرمى را علاج مى‏كند و داروى سرفه ناشى از خشكى هستند

 تخم پنيرك در زدودن زبرى سينه از پنيرك بهتر است. 

پنيرك كاشتنى به زيان معده است ولى كبد را مى‏گشايد. 

جوشانده گل پنيرك را بخورند در علاج قرحه كليه و مثانه نافع است 

اگر از شاخه‏ هاى پنيرك كاشتنى آب گيرند يا شربت سازند و بخورند به نفع روده و مثانه است و ملين است و درد روده و مثانه و شكم را دوا مى‏كند.

برگ پنيرك‏

خواص درمانى: 

1- نشستن در آب دم‏كرده آن براى نرم كردن ورمهاى مقعد و استحكام عضلات رحم نافع است.

2- ضماد ساييده برگ آن براى شكستگى اعضا و تحليل ورمهاى گرم و گزيدگى زنبور مفيد است.

3- اگر بكوبيد و با روغن زيتون مخلوط كنيد و ضماد نماييد، براى رفع سوختگى از آتش و باد سرخ و گزيدگى عقرب نافع است.

گل پنيرك‏

تركيب شيميايى: 

ماده رنگى به نام مالوين- لعاب شامل مواد ال. آرابينوزوال، رامنوزودى، گالاكتورونيك‏اسيد.

خواص درمانى: 

1- ده گرم از آن را در يك ليتر آب جوش دم كنيد و هر صبح و ظهر و شب هر بار يك فنجان از آب صاف كرده آن را بنوشيد. سينه را نرم مى‏ كند و سرفه را تسكين مى‏دهد.

2- با آب جوشانده آن قرقره كنيد و دهان‏شويه نماييد، بسيار نافع است.

تخم پنيرك‏

طبيعت آن:

 سرد و تر است.

خواص درمانى: 

1- بيست گرم آن را بخوريد. براى تسكين سرفه ‏هاى گرم و خشك و رفع گرفتگى آواز و تقويت روده ‏ها و لينت شكم و زخم كليه و مثانه مفيد است.

2- ضماد آن براى رفع ناراحتى از گزيدن زنبور مفيد است.

3- ضماد آن با جو پوست‏ كنده براى رفع ورمهاى گرم و دردناك و سفت نافع‏

است.

4- تنقيه آن براى رفع سوزش روده‏ها و مقعد و رحم نافع است.

تذكر:

براى معده‏ هاى ضعيف مضر است. و مصلح آن رب ميوه يا كمپوت ميوه است.

مصلحش: 

براى مردم گرم مزاج ترشى و براى سرد مزاجان زيره است. معده را ضعيف مى‏كند.

 

در صورت مفید بودن این مطلب برای شما

لطفا به آن امتیاز بدهید

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

AllEscort